Cegerxwin Kimdir, Cigerxwîn Hayatı ve Eserleri

Kürt edebiyatının mihenk taşlarından biri olan şair-yazar Cegerxwîn’in ölümünün üzerinden 40 yıl geçti. Asıl adı Şehmus olan Cegerxwîn, 1903 yılında Mardin’in (şu an Batman’a bağlı) Gercüş ilçesine bağlı Hesarê beldesinde dünyaya geldi. 1914 yılında ailesiyle Kuzey ve Doğu Suriye’nin Amûdê kentine göç etti ve burada hem çobanlık yaptı hem de tarlalarda çalıştı. 18 yaşına bastığında Diyarbakır’a gelen Cegerxwîn, buradaki medrese eğitiminde Kürt kültürü ve dünya edebiyatı klasikleriyle tanıştı. Şêx Seîd öncülüğünde başlatılan direnişin bastırılmasının ardından ilk olarak Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki Revanduz, daha sonra Bağdat’a geçen Cegerxwîn, daha sonra tekrardan Amûdê’ye geçti.

ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ

Cegerxwîn, burada kimi Kürt dini önderlerin yanında ders aldı ve 1928 yılında Kürtçe şiirler yazmaya başladı. Cegerxwîn, Celadet Elî Bedirxan ve yol arkadaşlarının Suriye’nin başkenti Şam’da 1932’de çıkardığı Hawar dergisinde, tanındığı ismi ilk olarak kullanmaya başladı. Cegerxwîn, bunun nedenini ise, “Halkım gibi yaralıyım ben de. Yüreğim yaralı. Kanıyor ciğerim. O yüzden adım ciğeri yaralı Cegerxwîn” şeklinde açıkladı.

Ağrı İsyanı’nda büyük role sahip Xoybûn örgütünün içerisinde de yer alan Cegerxwîn, 1946 yılında Qamişlo’ya geçerek, politik faaliyetlerini sürdürdü. Cegerxwîn, aynı yıl Civata Azadî û Yekîtiya Kurd (Özgürlük Meclisi ve Kürt Birliği) adlı siyasi yapılanmanın başına geçti. 1948’de Suriye Komünist Partisi’ne üye olan Cegerxwîn, 6 yıl sonra Suriye’de parlamentoya girebilmek için mebus adaylığını ilan etti.

QAMIŞLO’DA DEFNEDİLDİ

Cegerxwîn, 1957 yılına kadar Cizîrê İçin Barış Komitesi adlı kuruluşun başkanlığını yaptıktan sonra, Suriye Komünist Partisi’nden ayrılarak Suriye Kürdistan Demokrat Partisi’ne katıldı. 2 yıl sonra tekrardan Irak’a geçen Cegerxwîn, Bağdat Üniversitesi’nde Kürtçe ders veren ilk öğretmen oldu. Cegerxwîn, bu süreçte Kürt dili için birçok çalışmaya imza atarak, çok sayıda öğrenci yetiştirdi.

Cegerxwîn, 1963 yılında siyasi faaliyetlerinden kaynaklı Şam’da tutuklandı. Cegerxwîn, serbest bırakıldıktan sonra sırasıyla Federe Kürdistan Bölgesi, Lübnan ve İsveç’in Stockholm kentine geçti. 22 Ekim 1984 yılında Stockholm’de hayatını kaybeden Cegerxwîn’in naaşı doğduğu topraklara getirilerek, Qamışlo’da defnedildi.

Cegerxwîn, Mêrdîn’den Stockholm’e, Bağdat’tan Lübnan’a, Kuzey ve Doğu Suriye’den Federe Kürdistan Bölgesi’ne uzanan yaşamı boyunca birçok değerli eser kaleme aldı. Eserlerinde öne çıkan temaların başında, Kürt halkının burjuvaziye karşı mücadelesi geldi. Cegerxwîn, Kürtlerin maruz kaldığı baskılar, inkar ve asimilasyonun yanı sıra eşitsizlik, yoksulluk, sömürü çarkını şiirlerinde yoğurdu. Yine Cegerxwîn’in şiirlerindeki özgürlük, barış ve savaş karşıtlığı da dikkati çekti.

ilgili içerik Ehmedê Xanî(Ahmed-i Hani) ve Eserleri

ESERLERİ

Cegerxwîn, “Prîsk û Pêtî (1945)”, “Sewra Azadî (1954)”, “Kî me Ez? (1973)”, “Ronak (1980)”, “Zend-Avista (1981)”, “Şefeq (1982)”, “Hêvî (1983)”, “Aşîtî”, “Salar û Mîdya” ve “Şerefnama Menzûm” adlı divanları ile çok sayıda öykü ve araştırmayla Kürt edebiyatına büyük bir katkıda bulundu. Söz konusu eserlerin bazıları sonradan yasaklansa da, birçok şiiri yıllar içinde çok sayıda sanatçı tarafından seslendirildi.

Cegerxwîn’in yaşamını yitirmesinin ardından adı, çok sayıda kültür merkezi, park ve caddeye verildi. Ancak özellikle 2016 yılından sonra bölge kentlerinde belediyelere atanan kayymların talimatıyla Cegerxwîn’in adının verildiği kurumlar kapatılarak, cadde ve sokakların isimleri değiştirildi.

Cegerxwin (Cigerxwin) Sözleri

Cegerxwin Kimdir, Cigerxwîn Hayatı ve Eserleri yazımızın devamıında cegerxwinin sözleri ile devam edeceğiz. Cegerxwin denince genellikle akla kürtçe şiirler gelir. Bizlerde bu başlığımız altında Cegerxwinin yazmış olduğu Kürtçe şiirleri ekleyeceğiz. Bilindiği üzere cegerxwînin şiirleri birçok sanatçı tarafından seslendirilip büyük kitlelere sunulmuştur. İşte Cegerxwinin en sevilen şiirleri;

Çok geç olduğumuzda , bu tür
Bulcumle lahanadaydı.

Gördük ki artık rengidir zamanın
Bütün savaşlar, eseridir paranın

Kürdistan halkına
köylerden köylere gidelim,
başka bir
müslüman çıkardık.

Cegerxwin (Cigerxwin) Şiir Sözleri

Uykum var, bir bardak,
bir sürü çiçek, kalbim hissediyor.
gul seviyorum
Her sabah ve her yerde tek bir yüreğimiz var,
inanmıyoruz, gul çok güçlü.
gul dil seyri
Pazara git, ters
çevirme, bir gulper, yapabilir misin?
didi dilini konuşur
Gitmem gerekti, içten olabilirsin,
git: Bu pazar, kalbim yoruldu.
Kalp kul.
Kalbim ve kalbim var, gidelim
cigerxwin, dil dil guli.
kalp çiçeği

gül satıcısı
bir gül satıcısı gördüm uyandığımda,
çok sevindim, gülü kalbe değişeceğine.
gülü kalbe değişeceğine.
bir kalbimiz vardı hastalık ve yara dolu,
inanamadım önce, gülü kalbe değişeceğine.
gülü kalbe değişeceğine.
pazarlık ettik, takas etmem dedi,
güle canını da verir üstüne.
canını da verir üstüne.
sordum: can ve kalbini kim değişir bu güle,
pazarlık bu dedi, yaralı ya kalbin.
yaralı ya kalbin.
canımı da kalbimi de verdim, kalp feryat etti,
hey cigerxwin, bir güle değişti kalbini.
bir güle değişti kalbini.

“Tek elimiz olmasa bile , her şeyden önce
yaşama ve yaşama şansı getireceğiz”

Cegerxwin Kimdir, Cigerxwîn Hayatı ve Eserleri yazımızın sonuna gelirken onun sözlerinden bahsetmemek elbetteki olmazdı. Cegerxwinin en sevilen sözlerinden birkaçını sizler için paylaştık, sitemizde daha sonra Cegerxwînin tüm şiirlerini paylaşacağımızı buradan da belirtmek isteriz. Bu vesile Cegerxwînin tüm şiirlerine başka yerlere ihtiyaç duymadan sitemizden ulaşıp okuyabileceksiniz. Cegerxwin Kimdir, Cigerxwîn Hayatı ve Eserleri makalemizin sonuna gelirken Cegerxwinin eserleri hakkında bilgiler vererek konumuzu noktalayacağız.

Cegerxwin (Cigerxwin) Şiirleri

Diwan’ın Diyeti İlk: Hapishane ve Küçük, 1945 Sham.
Diwan Diwan II: Sewra Azadî, 1954 Şam.
İlahi İkincil: Kim? 1973 BEYRUT.
Kıyamet Günü: Ronak, Yeni Yayınevi Günü, 1980 STOCKHOLM.
Beş günlük nezaket: Zend-Avista, New York Yayınevi, 1981 STOCKHOLM.
Yargı Günü: Şafi, Bugünün Günü Yayınevi, 1982 STOCKHOLM.
Diwan’ın Diwali Haftası: Hope, New York Yayınevi 1983 STOCKHOLM.
Diwan’ın Diwan’s Diyeti: Barış, Avesta Yayınevi, 2003 İSTANBUL.
Diwan’s Diwas: Salar ve Medya, Avesta Yayınevi, 2003 İSTANBUL.
Diwan Teşhis Fabrikaları: Sherefnama Menzum, Avesta Yayınevi, 2003 İSTANBUL.